‘Verwondering is het begin van wijsheid’ (Socrates)

Het Jenaplanonderwijs werd tussen 1920 en 1950 ontwikkeld door Peter Petersen op de universiteitsschool in Jena. Het concept werd daarna voortdurend aangepast aan de omstandigheden in het onderwijs hier en nu. De 20 basisprincipes, zoals destijds geformuleerd door Peter Petersen vormen nog steeds het uitgangspunt.

Gemeenschap
Op onze Jenaplanschool willen wij graag dat de kinderen met plezier naar school gaan. Wij vinden het belangrijk dat de kinderen spreken, spelen, werken en vieren in een goede sfeer. Daarom streven wij ernaar situaties te creëren waarin de kinderen zich geborgen, gewaardeerd en veilig voelen. Een Jenaplanschool is een gemeenschap die kinderen, stamgroepleiders en ouders omvat. Het onderwijs in de school is gericht op de opvoeding van kinderen en omvat daarom veel meer dan alleen het aanleren van de schoolse kennis en vaardigheden als lezen, schrijven en rekenen.

Stamgroepen
Alle Jenaplanscholen werken met stamgroepen. In een stamgroep zitten kinderen van verschillende leeftijden (twee of drie verschillende leerjaren). Dit is een bewuste keuze. Elk kind kan in zo'n stamgroep op zijn eigen niveau werken en daarnaast een ander helpen of geholpen worden. Kinderen kunnen daardoor veel van en met elkaar leren.

Een ander belangrijk voordeel van het werken in stamgroepen is wat we de rolwisseling noemen. Kinderen komen als jongsten een stamgroep binnen en hebben dan een heel andere rol als wanneer ze middelste of oudste zijn. Naarmate ze langer in zo'n stamgroep zitten, wordt er door de stamgroepleider steeds meer een beroep op hen gedaan bij het leiden van een groepje of bij het helpen van andere kinderen. Hier leren de kinderen veel van op het gebied van hun sociaal emotionele ontwikkeling. Verder zorgt de jaarlijkse doorstroming (ongeveer één derde deel stroomt uit als oudsten en één derde deel stroomt weer als jongsten in) dat het dynamische groepen blijven. Kinderen komen weer met andere kinderen in contact en dit biedt hen elk jaar nieuwe kansen en mogelijkheden.

Binnen de stamgroep wordt er gewerkt in zogenaamde ‘tafelgroepen’. Een tafelgroep is heterogeen geformeerd: er is waar mogelijk een evenredige verdeling tussen jongens en meisjes en een evenredige verdeling in verschillende leerjaren. Deze tafelgroepen wijzigen ongeveer om de 6 weken. De tafelgroepen worden wisselend geformeerd, dan weer door de groepsleerkracht, dan weer door de kinderen zelf.

Gesprek, spel, werk en viering
Het leren gebeurt in een sfeer waarin een kind zich veilig voelt. Het kind krijgt taken die uitdagend zijn en die het aan kan, die het kind voldoende vrijheid laten voor een eigen invulling, maar die tegelijkertijd geen gelegenheid bieden voor vrijblijvend "meedoen". Er wordt geleerd door deel te nemen aan de zogenaamde basisactiviteiten: gesprek, spel, werk en viering. Door met elkaar in gesprek te zijn kunnen we elkaar informeren en elkaar leren begrijpen. Tijdens het gesprek in de kring worden de plannen gemaakt en wordt voor een deel het werk besproken. Door samen te spelen leren we rekening met elkaar te houden. Ook maken we al spelend iets wat we meegemaakt hebben tot iets van onszelf. Onder werk vallen de instructie-momenten en de blokperioden, waarin kinderen zelfstandig met het werk bezig zijn. Door samen te vieren b.v. in een weekopening leren we elkaar wat ons hoofd en hart heeft beziggehouden; we brengen gevoelens op elkaar over. Deze basisactiviteiten wisselen elkaar af. Deze afwisseling is vastgelegd in het ritmisch weekplan.

Kerndoelen
Dat ‘werken’ op een school van belang is, is eigenlijk een vanzelfsprekendheid. Wij willen de kinderen toerusten met de kennis en vaardigheden die zij nodig hebben in deze maatschappij. De leerdoelen die wij met de kinderen willen bereiken, zijn door de overheid geformuleerd in 'de kerndoelen voor het basisonderwijs'. Zij gelden voor elke school en dus ook voor elke Jenaplanschool. Wat de kinderen op een Jenaplanschool leren is in die zin dan ook hetzelfde als op andere basisscholen, alleen de weg ernaartoe is verschillend. In het eerste basisprincipe staat immers, dat elk mens uniek is. Wij willen daar recht aan doen door zoveel mogelijk tegemoet te komen aan de behoefte van elk kind. Wij denken dat dit voor het welbevinden van het kind grote gevolgen heeft en daarmee ook voor de prestaties. Onze school wil een plek zijn waar kinderen die dingen leren die wij belangrijk vinden, maar waar ook de ruimte is voor zaken die de kinderen graag willen weten. Daarbij denken we niet alleen aan de verstandelijke ontwikkeling van de kinderen, maar ook aan de sociale, emotionele en creatieve vorming van de kinderen.

Wereldoriëntatie
In een Jenaplanschool is de wereldoriëntatie het belangrijkste vormingsgebied. Kinderen leren daarin om te gaan met de natuur om hen heen, de mensen dichtbij en verder weg en met vragen rond de zin van het leven en de wereld. Dat doen ze door vaak de school uit te gaan en omgekeerd, de wereld in de school te halen: mensen en dingen, te luisteren naar verhalen, door zelf waar te nemen en te experimenteren, zelf vragen te stellen en op zoek te gaan naar antwoorden in het documentatiecentrum en bij mensen met kennis en ervaring. Kortom, de kinderen zijn ontdekkend en onderzoekend bezig, vaak in de vorm van thema’s. Zodoende wordt de wereld steeds groter en ruimer en leert het kind zelf een mening te vormen.

Naarmate de betrokkenheid van het kind groter wordt bij een onderwerp, gaat respect ook een steeds grotere rol spelen. Respect voor de natuur, voor de medemens. Kinderen komen binnen met allerlei vragen over de wereld om hen heen. Wij hopen deze “verwondering” niet af te breken, maar steeds verder op te bouwen!